Προσφορά!
byzantini_zwgrafiki

Κώστας Παπαϊωάννου, Βυζαντινή και Ρωσική Ζωγραφική

€28,00 €18,00

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΕΙΣΑΓΩΓΉ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ7
ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΑΙ ΡΩΣΙΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ13
Γέννηση της βυζαντινής τέχνης13
Μετάλλαξη της τέχνης17
Η βυζαντινή σύνθεση20
Ο ελληνισμός και η ορθοδοξία23
Η αυτοκρατορική τάξη και η εκκλησία28
Η καλλιτεχνική γλώσσα του Βυζαντίου32
Η βυζαντινή ζωγραφική έως τον αιώνα του Ιουστινιανού36
Τα ψηφιδωτά της Θεσσαλονικής και της Ραβέννας41
Παρέντιο (Poreč), Κύπρος και όρος Σινά 48
Τα χειρόγραφα50
Η κρίση των Εικόνων55
Μικρό καππαδοκικό ιντερμέδιο66
Ο Δεύτερος Χρυσός Αιώνας67
Η μνημειακή ζωγραφική74
Ο 13ος αιώνας και τα όρια του Βυζαντινισμού92
Το παλαιολόγειο ύφος99
Ο Χρυσός αιώνας της ρωσικής ζωγραφικής113
Το τέλος ενός κόσμου122
ΧΡΟΝΟΛOΓΙΟ125
ΓΛΩΣΣAΡΙΟ ΟΝΟΜAΤΩΝ ΚΑΙ ΟΡΩΝ185
ΕΥΡΕΤΉΡΙΟ ΚΥΡΙΩΝ ΟΝΟΜAΤΩΝ253

 

ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

 

«Η Ανατολή είναι Ανατολή και η Δύση είναι Δύση. Ποτέ δεν θα συναντηθούν». Αυτή η περίφημη φράση ποτέ δεν υπήρξε τόσο ανακριβής όσο την περίοδο κατά την οποία το Βυζάντιο αναδύθηκε ως η μητρόπολη του χριστιανικού κόσμου. Από την εποχή των κατακτήσεων του Αλεξάνδρου, από τον Γάγγη έως την Αδριατική, από την Κριμαία έως την Αίγυπτο, συγκροτήθηκε για πρώτη φορά μία διεθνής πολιτισμική κοινότητα, η ελληνιστική «κοινή». Η Ελλάδα, η Εγγύς Ανατολή, ολόκληρη η Ασία νοτίως του δρόμου των τύμβων, που χρονολογείται από τη Λίθινη Εποχή και που οδηγεί από την Κασπία στο Σινικό Τείχος, μία τεράστια μάζα λαών, ετερογενών στον ύψιστο βαθμό, με ιδιαιτερότητες θεμελιωμένες σε χιλιόχρονες παραδόσεις, συγκεντρώθηκε γύρω από πόλεις, χαραγμένες με το ράμμα από τον Αλέξανδρο και τους διαδόχους του. Το τέλος της ελληνικής κυριαρχίας δεν επηρέασε καθόλου αυτή την εκτεταμένη «κοινή». Αντιθέτως, όπως οι Πάρθοι λειτούργησαν ως μεσολαβητές ανάμεσα στον ελληνισμό και την Ανατολή, έτσι και οι Ρωμαίοι μετέφεραν τον ελληνισμό στις ακτές του Ατλαντικού. Και εάν εκλατίνισαν τη Δύση, δεν έκαναν τίποτε άλλο από το να προσδώσουν μια νέα ορμή στον ελληνισμό όπως τον βρήκαν στα ανατολικά του Ιονίου Πελάγους. Ως όψιμη συνέπεια της εκστρατείας του Αλεξάνδρου, τα κείμενα της Καινής Διαθήκης θα γραφτούν στα ελληνικά, όπως και τα περισσότερα γραπτά των Πατέρων της Εκκλησίας… [ ]

Η θρησκεία πέτυχε εκεί όπου απέτυχε ο εθνικισμός. Την ίδια στιγμή που η επίγεια Ιερουσαλήμ μεταβαλλόταν σε στάχτες, η εικόνα της επουράνιας Ιερουσαλήμ άπλωνε πάνω από την οικουμένη το μυστηριακό φως που ανέδιδαν τα καμωμένα από ίασπι τείχη της και οι μαργαριταρένιες πύλες της.

Στο εξής, ο κόσμος θα αρχίσει να βλέπει τον εαυτό του μέσα από το πρίσμα αυτού του φωτός. Αυτή η νέα θεώρηση του σύμπαντος δεν αντιδιαστέλλει πλέον τον κόσμο με το χάος, την τάξη με την αταξία, όπως στους Έλληνες, αλλά το Φως με το Σκότος. Το φως αποτελεί το κυρίαρχο θέμα της αχανούς «παγανιστικής», ιουδαϊκής, χριστιανικής ή ζωροαστρικής γραμματείας της εποχής. Και αυτήν ακριβώς την «παρουσία ενόςασώματου φωτός, που δεσπόζει πάνω στη σκοτεινή ύλη», ο Πλωτίνος θα θεωρήσει ως έκφραση του κάλλους…

Η ίδρυση της Κωνσταντινούπολης, το 330, υπήρξε η επιβεβαίωση της οικονομικής, πολιτισμικής και θρησκευτικής υπεροχής της Ανατολής. Χωρίς αμφιβολία, ο όρος «Ανατολή» προσφέρεται στην ασάφεια. Από την εποχή του Αλεξάνδρου, η Ανατολή και ο ελληνισμός είχαν συμπήξει συμμαχία. Μέσα σ’ αυτό το, λιγότερο ή περισσότερο, εξελληνισμένο περιβάλλον, θα γεννηθεί η χριστιανική θεολογία και θα φιλοτεχνηθεί η πρώτη μορφή της ιερής τέχνης: όταν ο Άγιος Κλήμης ο Αλεξανδρεύς τόλμησε να ανυψώσει την ελληνική φιλοσοφία στο επίπεδο μιας «δεύτερης Παλαιάς Διαθήκης» δεν έκανε τίποτε άλλο από το να μεταφράσει στη γλώσσα της θεολογίας αυτό που η χριστιανική τέχνη ήθελε κατά τον ίδιο τρόπο να συμβολίσει με τους Καλούς Ποιμένες της, τους έφηβους Χριστούς της και τους φιλοσόφους Αποστόλους της, οι οποίοι θα συνδυάζουν για καιρό τη θεϊκή μορφή με το ανθρώπινο κάλλος. Αλλά, παράλληλα με αυτή την ελληνιστική εικονογραφία, μια άλλη παράδοση άρχιζε να συγκροτείται στην ενδοχώρα της Αιγύπτου και της Συρίας: σε αυτήν οφείλομε την παγίωση της πλειοψηφίας των ιερών απεικονίσεων. [ ]

Σελ. 9-13.

Περιγραφή Προϊόντος

 

Συγγραφέας: Κώστας Παπαϊωάννου
Επιμέλεια: Χριστίνα Σταματοπούλου
Μετάφραση: Ελένη Νάκου, Χριστίνα Σταματοπούλου

Εναλλακτικές Εκδόσεις, 2007
286 σελ.
ISBN 978-960-427-094-1

Η αρχαία τέχνη αγνοούσε την υποκειμενικότητα. Η έννοια του μυστηρίου, της εσωτερικότητας, της αγωνίας και συνακόλουθα ο κόσμος της ελπίδας και της μεταμόρφωσης παρέμεναν για τους Έλληνες ένας τομέας σχεδόν απαγορευμένος. Έτσι, οι ωραιότερες μορφές του ελληνισμού φαντάζουν βυθισμένες μέσα σ’ έναν απρόσωπο κόσμο…. το έργο αυτών των πρόδρομων αιώνων συνίσταται ακριβώς στο να φέρει τον “ψυχικό” άνθρωπο των ελληνο-ρωμαϊκών πορτραίτων στο κατώφλι της πνευματικής εσωτερικότητας των βυζαντινών εικόνων και ψηφιδωτών.

…Ο ελληνισμός μπόρεσε να δείξει τις πραγματικές του δυνατότητες, ακριβώς, μέσα από τον τρόπο που επεξεργάστηκε τη βυζαντινή ορθοδοξία. Αυτό που μας εντυπωσιάζει στη βυζαντινή πατερική θεολογία είναι ορισμένως αυτή η παλιά ελληνική πίστη στη φύση που ακτινοβολεί στο έργο του Αγίου Βασιλείου, του Γρηγορίου Νύσσης ή του Μάξιμου του Ομολογητή…. Ο κόσμος είναι μία “Θεοφάνεια”, μία “φανέρωση του Θεού”, λέει ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης, ο πατέρας του χριστιανικού μυστικισμού…. Μέσα σ’ ένα τέτοιο σύμπαν το κακό δεν είναι παρά μια εξωπραγματική σκιά. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η βυζαντινή τέχνη αρνήθηκε να υιοθετήσει τις δαιμονικές στρεβλώσεις και τα “τερατόμορφα αγρίμια” με τα οποία οι αποκαλυψιακές ενοράσεις στόλισαν τις πύλες των μητροπόλεων του Βορρά…

…Όμως, στη Θεσσαλονίκη και στη Ραβέννα, θα γίνει το αποφασιστικό βήμα: βλέπουμε να επιβεβαιώνεται με μια ασύγκριτη μαεστρία αυτή η τέχνη “της δημιουργίας του χώρου μέσω του χρώματος”, που αργότερα θα ονειρευτούν ο Ντελακρουά, ο Βαν Γκογκ και ο Ματίς. Όταν, στη συνέχεια, το Βυζάντιο υπέταξε αυτή τη φοβιστική παλέτα στις απαιτήσεις της μνημειακότητας, μπόρεσε να αποκαλύψει αυτά τα “κρυμμένα πράγματα που υπάρχουν μέσα στο χρώμα” και για τα οποία ο Βαν Γκογκ έλεγε ότι “συνεργάζονται από μόνα τους”, με σκοπό να δημιουργήσουν “μια φύση ευρύτερη και συναρπαστικότερη”…

Κριτικές  – παρουσιάσεις

Δημήτρης Κοσμόπουλος, Η βυζαντινή τέχνη στο προσκήνιο, “Realnews”, 1.2.2009

Σωτήρης Γουνελάς, Βυζαντινή τέχνη, από την αφή στην όραση, “Η Καθημερινή”/ “Τέχνες και Γράμματα”, 4.1.2009

Ξενοφών Μπρουντζάκης, Δυο μεγάλοι Έλληνες, “Το Ποντίκι”, 9.10.2008

Στέλιος Κούκος, Βυζαντινή τέχνη: κόσμος της αγωνίας και της μεταμόρφωσης, “Μακεδονία”, 27.1.2008

Σπύρος Κακουριώτης, Η βυζαντινή σύνθεση, Περιοδικό “Διαβάζω”, τχ. 481, Ιανουάριος 2008